دشواریهای ویراستاری در مطبوعات زرد
وظایف ویراستار و نویسنده
برای درک این پرسشهای مهم که و ظایف نویسنده چیست و صلاحیت ویراستار تا کجاست؟ نکاتی را به صورت کوتاه بیان میکنم:
در باره این که نویسنده کیست و چه ویژگیهایی دارد؟ اختلاف نظرهایی وجود دارد و هر" سیاهه نویس"ی را نمیتوان نویسنده نامید؛ ولی از باب تساهل و تسامح در نوشتار حاضر به آنانی که در مطبوعات زرد به عنوان تحلیلگر، گزارشگر و... کار میکنند و از این راه امرار معاش میکنند. نویسنده خطاب میکنم.
به نظر من نگارنده، حتی نویسندگان آماتور هم یک سری شرایط ابتدایی را برای نویسندگی باید داشته باشند چون در صورت بروز مشکلات "برون متنی" و "درون متنی" در گام نخست خود نویسنده مسئول است، ویراستار نمیتواند محتوای متن نویسنده را تغییر دهد و از خود چیزی به آن اضافه کند. ویراستار مسئولیت دارد که متن را از نظر زبانی و صوری برای خوش فهم شدن آن به مخاطب ویرایش کند؛ ولی از نظر محتوایی نمیتواند ساختار نوشته را تغییر دهد. متاسفانه، امروز در بسیاری از رسانهها( به ویژه رسانههای نوشتاری) وضعیت به گونه ایست که گزارشهای خبری و تحقیقی را ویراستار باز نویسی میکند و این کار نه درصلاحیت ویراستار است و نه وظیفه او.
آنچه را که میخوانید بخشی از "بایدها و نبایدهایی" است که در باره ویراستار و نویسنده وجود دارد.
الف) بایدها و نبایدهای نویسنده:
1- نویسنده خوب کسی است که حد اقل شرایطی را برای نوشتن در نظر میگیرد، مطالعات و معلومات هر چند ابتدایی در باره سوژه مورد نظر ضروری است.
2- وقتی میخواهد مطلبی را بنویسد، باید به نحوه نگارش و جمله بندیها آشنا باشد؛
3- با ساختار گزارش، بایدها و نبایدهای حرفه ژورنالیزم باید آشنا باشد؛
4- نوشته اش را برای چند بار بخواند؛ تا مطمئین شود که مشکلی ندارد؛
5- نویسنده باید به نحوه درست نویسی و درست فهمیدن واژهها آشنا باشد و مهمتر از همه
آشنایی نویسنده با قواعد زبان مادری و زبان معیار جامعه حتمی و ضروری است.
6- نویسندهیی که خود نوشته اش را تایپ میکند باید معیاری تایپ کند؛ فاصلهها، نیم فاصلهها، علایم نگارشی و... را در جریان تایپ رعایت کند.
و...
ب) ویراستار کیست و چه وظیفه دارد؟
ویراستار کسی است که علاوه بر رفع عیوب خود در نوشتار، مسبب رفع عیوب دیگران نیز است تا خواننده به سادگیِ بیشتری متن را بخواند. نقش ویراستار در چرخه چاپ و نشر بسیار مهم است. البته با این قید که نوشته کدام طیف از نویسندگان را ویراستاری میکند.
کسانی که در مطبوعات زرد مینویسند، زیاد به قواعد نویسندگی اهمیت نمیدهند و به محتوای نوشتههای شان نیز اهتمام نمی ورزند.
ویراستاری که در چنین رسانههایی کار میکند بر سر دو راهی قرار دارد یا فراتر از صلاحیت خود به کالبد شکافی متن بپردازد و یک متن شسته و رفته جور کند یا اینکه چشم به تمام این نا رساییهای نوشتاری ببندد و از خیر باز نویسی متن بگذرد!
نویسندگان آما تور باید بدانند که کار ویراستار باز نویسی نوشتههای آنان نیست.
سايت «گروه ويراستاران حرفهيي» كه متشكل از چند ويراستار و كارشناسان حرفه يي هستند بخشي از وظايف ويراستاران را در جملات زير خلاصه كرده است:«
ویرایش بازنویسی و بازآفرینی نیست. ویرایش نقد نیست. ویراستار نمونهخوان نیست. ویراستار طراح نیست.
در ویرایش، زیباترکردن جملات یا ادبیترساختنِ متن یا علمیترکردن استدلالها یا تصحیحکردن نظریههای اشتباه، ممنوع است. ویراستار حق ندارد، سهواً یا عمداً، مفهوم مدنظر نویسنده را عوض کند. ویراستار فقط روغنکار چرخ نویسنده است و در قبال محتوای متن نویسنده، مسئولیتی ندارد.
هدف کلان ویراستار، ارتباط صحیحِ مخاطب با متن، ازطریق صحت، وضوح، یکدستی و ارتباط منطقی و درونمتنی بیان شده است. (www.virayesh.ir )
و در نهايت مهمترین وظیفه ویراستار را:« آسانسازی سیر انتقال معنا؛ سادهسازی تفهیم و تفهم؛ رساندن متن به آستانه فهم مخاطب» عنوان كرده است.
سخن آخر اين كه ویراستار در جریان ساده سازی متن، نباید محتوای متن را دست کاری کرده و مفهوم مورد نظر نویسنده را تغییر دهد.