روز جهانی کتاب بخش فرهنگی در افغانستان؛ همانند سایر بخش ها به شدت آشفته و نگران کننده است. مدیران امور فرهنگی در این سالها با فرصت سوزی های تکان دهنده و برخورد های سلیقه یی - سیاسی، ساحه یی نشر کتاب و تقویت زیرساخت های نشر را به کلی از یاد برده اند. وزارت اطلاعات و فرهنگ به عنوان تنها نهادملی در کشور که داعیه دار کار فرهنگی است. برای حمایت از نویسندگان و دفاع از حقوق مولف برنامه یی ندارد. این بی برنامگی پیامدهای منفی یی را به دنبال داشته، عدم رعایت قانون مالکیت فکری و معنوی ( کپی رایت) شماری از نخبگانی را که درد ملی دارند و تولید فکر می کردند وادار به سکوت نموده؛ شماری هم که گامهای را برای چاپ و نشر کتاب برداشته اند به دلیل مشکلات مالی وعدم ارج گزاری به تولیدات فکری شان نا امید دست از کار کشیده اند و به دور آینده تاریک وضع فرهنگی در افغانستان چشم دوخته اند. کتاب های فانتزیی که در چاپخانه های خصوصی و دولتی نشر می گردد به درد مردم نمی خورد. اگر قانون و معیاری برای نشرکتاب می بود و بر چاپ ونشر کتاب نظارت می شد دست کم به لحاظ کیفی امروز کتاب های بهتری می داشتیم. از سوی دیگر نویسندگان وادار می شدند تا با حساسیت بیشتر و دقت در خور آثاری ماندگار تری را به نشر می سپردند. اما این فضای آشفته ی فرهنگی، فرصت ارزیابی و گزینش آثار خوب و بد را از از بین برده است و هرکس هرچه دلش خواست نشر می کند. آشفتگی بازار کتاب و نبود کتاب های فکری، افکار مردم را نیز خدشه دار نموده است. کسانی که دغدغه فکری دارند هیچگاه نمی توانند برای دریافت پرسشهای شان از این کتاب ها تغذیه کنند؛ چون بیشتر این آثار یاکپی از آثار دیگران است و یا اینکه از محتوای خوبی بر خور دار نیستند. بنا بر این، جا داشت و زارت فرهنگ، با طرح برنامه های موثر این سرشکستی فرهنگی را مرهمی می گذاشت. امروز بیشتر منابع کتابخانه های دولتی و غیر دولتی را کتاب های خارجی تشکیل می دهد. آثاری که در داخل کشور تولید شده باشد به ندرت دیده می شود. متاسفانه دولت افغانستان هنوز برنامه یی برای ثبت و راجستر کتاب ندارد. اختراع و نو آوری های فکری ثبت نمی شود و مصونیت ندارد. کتاب خانه ملی یی که آمار کتاب های نشر شده را داشته باشد نداریم. بخش زیاد از تولیدات فکری نخبگان ما، در کتابخانه های ملی کشورهای دیگر ثبت می شود و افتخارات معنوی ما به تاراج می رود. در بخش معارف و کتابهای درسی یی که برا ی کودکان و دانش آموزان چاپ و نشر می گردد وضع به مراتب خطرناکتر است. در کتابهای درسی مکاتب شرایط سنی و مقتضیات فکری دانش آموزان در نظر گرفته نمی شود. کسانی که مامور تالیف و ترجمه کتاب های مکتب هستند اکثر از دانش تخصصی بی بهره اند و به اساس و اسطه و معامله گری بست های مهم این وزارت را اشغال نموده اند. برای پذیرش این واقعیت تلخ کافی است که به کتاب های درسی وزارت معارف مراجعه کنید. این کتاب ها جدی از اینکه با کاغذ نا مرغوب و بی کیفیت چاپ شده است و صفحه آرایی مناسب ندارد. پر از اشتباه محتوایی و و یرایشی است. در بخش کتاب های کمک آموزشی، فعالیت نهاد های دولتی یی که مسوولیت چاپ و نشر کتاب را به عهده دارند « صفر» است. نهاد ها سالانه بودجه های هنگفتی را از نهاد های بین المللی می گیرند؛ اما تمام این پول ها به جیب مدیران پروژه و همکاران به اصطلاح مسلکی شان سرازیر می شود و کاری برای بهبود چاپ و نشر کتاب صورت نمی گیرد. مساله کودکان و کتاب کودک، در افغانستان پدیده ی نا آشنا و غریب است. حتا مسوولان نهادهای فرهنگی ما شناخت درست از کتاب کودک ندارند. برنامه ریزی برای پرورش فکری کودکان و نوجوانان یکی از نیاز های اساسی هرجامعه یی است؛ اما در این کشور تنها چیزی که به آنان اهمیت داده نمی شود کودکان و نسل آینده این ممکلت است. با این وصف چگونه می توان انتظار محو بی سوادی را داشت! جالب است که امسال در روز جهانی کتاب، من با وجود آنکه برنامه های وزارت اطلاعات و فرهنگ را تعقیب می کردم؛ به جز از گزارش های سطحی چند رسانه خصوصی در رابطه به وضع چاپ و نشر ، حتا یک مورد خبری را در مورد برنامه های دولت افغانستان در رابطه به روز جهانی کتاب ندیدم . دولت و نهاد های فرهنگی باسکوت و بی و تفاوتی تمام این روز را پشت سرگذاشتند. انتظار« من» نگارنده، این بود که دولت افغانستان، در روز جهانی کتاب، به صورت نمادین و نمایشی هم که شده بود باید برنامه یی برای این روز می داشت و دست کم به هشدار دبیر کل یونسکو توجه می کرد. ایرینا بوکووا؛ دبیر کل یونسکو، در پیامی که به مناسبت روز جهانی کتاب داشت. به موضوعی مهمی اشاره کرد. او کشور های عضو را مخاطب قرار داد و به سیاست ‌مداران، تصمیم‌ گیران، مربیان، آموزگاران و به طور کلی به جامعه مدنی توصیه نمود که بار دیگر راه‌های موثری را برای ترویج کتاب ( به عنوان یگانه ابزار بدون جایگزین برای كسب علم و دانش ) بررسی كنند. دبیر کل یونسکو گفت:« آزادی خواندن، یادگیری، دسترسی به فرهنگ‌های نا آشنا و یافته‌های پژوهشی، بدون تردید از حقوق بنیادین بشر است.» متاسفانه دولت افغانستان این حقوق اساسی را نادیده گرفته و اهمیتی به این موضوع نمی دهد. با توجه به درصد بالای بی سوادی در افغانستان، به اساس آمار دبیر کل یونسکو ، هم اکنون 759 میلیون نفر در سراسر جهان از نعمت سواد محروم اند و نظر به تناسب جمعیت کشور، مردم ما سهم زیادی در این بی سوادی دارند و مبارزه با بی سوادی بدون طرح برنامه های منظم و عقلانی (برای ترویج کتاب و کتابخوانی) ممکن نیست.